Dalak Cerrahisi
Dalak, karnın sol üst tarafında, midenin yanında ve sol kaburgalarının arkasında bulunan yaklaşık 11-12 cm uzunluğunda bir organdır. Dalağın vücutta çeşitli işlevleri vardır. Başlıca görevleri; yaşlı ve hasar görmüş kan hücrelerini filtreler, vücutta meydana gelen enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olan antikor adı verilen moleküller üretir ve kan hücrelerini depolama görevi görür. Cerrahi olarak dalağın vücuttan alınması operasyonuna splenektomi adı verilir. Splenektominin en yaygın nedeni, genellikle karın travmalarından kaynaklanan dalak yaralanması olmasına karşın bazı kanser, kan hastalıkları, enfeksiyon gibi durumlarda da splenektomi gerekebilmektedir.
- Dalak Cerrahisi (Splenektomi) Hangi Durumlarda Gereklidir?
- Dalak Ameliyatı Hangi Durumlarda Gerekir?
- Dalak Hastalıkları Hangi Belirtilere Yol Açar ve Nasıl Teşhis Edilir?
- Dalak Tedavisinde Cerrahi Teknikler
- Laparoskopik Splenektomi
- Açık Splenektomi
- Komplikasyonlar
- Aşılama
- Dalak Cerrahisi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynaklar
Dalak Cerrahisi (Splenektomi) Hangi Durumlarda Gereklidir?
1) Kan Hastalıkları: Orak hücreli anemi, otoimmün hemolitik anemi, idiopatik trombositopenik purpura (ITP), polistemia vera gibi diğer tedavilere yanıt alınamayan kan hastalıklarında splenektomi gerekebilmektedir.
2) Kanser Hastalıkları: Dalaktan kaynaklanan tümörlerde (En sık anjiosarkom), daha çok Hodgkin Lenfoma, Non-Hodgkin Lenfoma gibi lenfoma türlerinde splenektomi gerekliliği olabilmekle birlikte Kronik lenfositik lösemi (KLL), Hairy Cell Lösemi (Tüylü hücreli lösemi) ya da dalağa yayılan kanser türlerinde de splenektomi gerekebilmektedir.
3) Dalak büyümesi (Splenomegali): Çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilen dalağın karın içerisinde boyutunun arttığı durumlarda ortaya çıkabilecek karın ağrısı, az miktarda yemek tüketilmesine rağmen erken doyma hissi gibi karın içerindeki diğer organlara bası bulgularının ortaya çıkması durumunda splenektomi gerekebilmektedir.
4) Kan hücrelerinin fazla yıkılması (Hipersplenizm): Siroz, hepatit, amiloidoz, sarkoidoz, kollojen doku hastalıkları, depo hastalıkları gibi daha birçok hastalıktan dolayı dalakta hücrelerin gereğinden fazla yıkılması, dalağın fazla fonksiyon görmesi sonucu anemi (kırmızı kan hücrelerinin düşüklüğü), trombositopeni (kan pulcuklarının azalması), lökopeni (beyaz kan hücrelerinin azalması) ile seyreden hipersplenizm durumunda splenektomi gerekebilmektedir.
5) Enfeksiyon: Dalakta antibiyotik ve diğer tedavilere yanıt vermeyen enfeksiyon, abse oluşumu gibi durumlarda splenektomi gerekebilmektedir.
Dalak Ameliyatı Hangi Durumlarda Gerekir?
Dalağın alınması (splenektomi) en sık, trafik kazası veya düşme gibi travmalara bağlı ve kanamanın başka yöntemlerle durdurulamadığı dalak yaralanmalarında gerekir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen bazı kan hastalıkları, dalak kistleri ve tümörleri ile aşırı büyümüş dalağın yakınmalara yol açtığı durumlar da ameliyat nedenleri arasındadır.
Dalak Hastalıkları Hangi Belirtilere Yol Açar ve Nasıl Teşhis Edilir?
Dalak büyümesi sol üst karında dolgunluk, ağrı ve az yemekle erken doyma hissine yol açabilir; kan hastalıklarında halsizlik, kolay morarma ve sık enfeksiyon görülebilir.
Travma sonrası sol üst karın veya sol omuz ağrısı, baş dönmesi ve tansiyon düşmesi iç kanamayı düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Tanıda kan tahlilleri, ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi kullanılır.
Dalak Tedavisinde Cerrahi Teknikler
Laparoskopik Splenektomi
Splenektomi laparoskopik (kapalı) olarak veya tam boyutlu bir kesi ile açık teknik kullanılarak yapılabilir. Çoğunlukla organın tamamı çıkarılırken bazı durumlarda ise organın bir kısmının çıkarıldığı parsiyel splenektomi uygulanabilmektedir.
Açık Splenektomi
Açık splenktomi, laparoskopik prosedüre çok benzemekle birlikte temel fark yapılan kesinin daha uzun olmasıdır. Açık teknik genellikle laparoskopik prosedürde yapılan küçük kesinden karın içerisinden çıkarılmasının zor olacağı çok fazla büyümüş dalağı bulunan hastalarda tercih edilir. Ayrıca kanama kontrolünün yapılması ve hızlı hareket edilmesi gereken ciddi dalak yaralanması olan hastalarda tercih edilir.
Komplikasyonlar
Dalak yapısı itibarı ile çok kanlanan bir organdır. Bu durum hastalık, travma gibi olaylarda operasyon esnasında dalağı kanamaya meyilli hale getirir. Kanayan yeri lokalize etmeyi zorlaştırabilir. Dalağın aynı zamanda karın içerisinde mide, diyafragma, barsak gibi birçok organla komşuluğunun bulunması sebebiyle düşük bir oranda komşu organlarda yaralanma meydana gelebilir. Ayrıca dalak operasyonu sonrası enfeksiyon gelişme riskinde artışa sebep olacağı göz önünde bulundurulmalıdır.
Aşılama
Dalağın çıkarılması sonrasında özellikle ilk aylarda enfeksiyonlara yatkınlık artabilir. Ciddi seyredebilecek enfeksiyonların çoğu Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitis ve Haemophilus influenzae isimli bakteriler sebebiyle oluşmaktadır. Bu yüzden splenektomi yapılmadan en az iki hafta önce, ya da acil splenektomi uygulanacağı durumlarda cerrahi operasyondan en fazla iki hafta sonra pnömokok, meningokok ve H. influenza aşılaması önerilmektedir.
Dalak Cerrahisi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dalak alınmadan yaşamak mümkün mü?
Dalak alınmadan yaşamak değil, dalak alındıktan sonra yaşam mümkündür. Splenektomi sonrası enfeksiyon riskine karşı düzenli doktor takibi ve aşı planlaması önemlidir.
Dalak büyümesi hangi şikâyetlere yol açabilir?
Dalak büyümesi, sol üst karında dolgunluk, erken doyma, karın ağrısı ve kan değerlerinde düşüklük gibi şikâyetlere neden olabilir. Bu durumda dalak cerrahisi gerekip gerekmediği doktor değerlendirmesiyle belirlenir.
Dalak yaralanması acil ameliyat gerektirir mi?
Dalak yaralanması kanama riski taşıdığı için bazı hastalarda acil müdahale gerekebilir. Tedavi kararı yaralanmanın derecesine, kanama durumuna ve hastanın genel tablosuna göre verilir.
Kapalı dalak ameliyatı sonrası iyileşme nasıldır?
Kapalı dalak ameliyatı sonrası iyileşme, açık cerrahiye göre bazı hastalarda daha konforlu olabilir. Laparoskopik splenektomi sonrası süreç hastanın yaşı, ek hastalıkları ve ameliyat nedenine göre değişir.
Splenektomi sonrası enfeksiyon riski artar mı?
Splenektomi sonrası bağışıklık sistemi bazı mikroplara karşı daha hassas hale gelebilir. Bu nedenle aşılar, hijyen önlemleri ve ateş durumunda erken doktor başvurusu önemlidir.
Dalak cerrahisi kan hastalıklarında uygulanır mı?
Dalak cerrahisi, bazı kan hastalıklarında kan hücrelerinin aşırı yıkımını azaltmak veya tedaviye destek sağlamak amacıyla gündeme gelebilir. Karar, hematoloji ve genel cerrahi değerlendirmesiyle verilir.
Kaynaklar
- Spleen Diseases – MedlinePlus, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Ağızdan alınan gıdalar mideye yemek borusu vasıtasıyla taşınmaktadır. Midedeki sindir…
Devamını OkuKolon ve rektum, sindirim sisteminin birer parçasıdır. Kalın bağırsak, ince bağırsakt…
Devamını OkuKaraciğer kanseri, karaciğerdeki hücrelerden köken alan bir kanser türüdür. Karaciğer…
Devamını Oku